Главные акценты темы: Каспий теңізіндегі әскери оқу-жаттығу кезінде қаза болған әскери қызметшілердің туыстарына қаралы хабар қалай жеткізілді деген мәселе қоғам назарын аударды. Бұл жағдай желі қолданушыларының наразылығын туғызды. Әлеуметтік желіде тараған кадрларда әскери нысанның сыртында тұрған адамдарға қаза болған әскери қызметшілердің аты-жөні тізімнен оқылғаны көрінеді.
Согласно актуальной информации с мест событий, қазақстан халық кеңесінің мүшесі Мұрат Әбенов бұл оқиғаны «жауапкершілікті мойынға алғысы келмеу» деп бағалады.
Контекст ситуации и экспертные оценки
«Желіде ата-аналарға ұлының қаза болғаны туралы хабар беріліп жатқан сәт түсірілген бейнежазбалар тарады. Олардың дауыс ырғағында жанашырлық та, ата-аналардың қайғысына ортақтасуға деген талпыныс та байқалмайды. Тек адамдардың көзіне тура қараудан қорқу мен ресми салқындық бар», – деп жазды ол. Бұл қаралы хабар ата-аналарға темір қоршаудың ар жағынан айтылған! Жан түршіктірерлік жоқтау естіледі. Қақпаны ашпаған, ата-аналарды ішке, арнайы залға кіргізбеген. Қайғыдан қан жұтқан әкелер мен аналар тұр. Ал қоршаудың ар жағында полиция қызметкерлерінің бақылауымен әскери киімдегі адамдар тұр. Олар суық дауыспен, ресми тілмен, асығыс түрде ата-аналарға ауыр хабарды жеткізеді. Олар тек тезірек есеп беріп, міндетін орындағанын көрсетіп, жауапкершіліктен бой тасалағысы келгендей әсер қалдырады.
Ключевые детали происходящего:
- Все профильные службы переведены в усиленный режим координации.
- Ситуация находится под личным контролем уполномоченных лиц.
Эксперты профильных ведомств обращают внимание на то, что мұрат Әбенов дамыған елдерде әскердегі қаза туралы хабарлаудың қатаң «хабарлау хаттамасы» бар екенін де еске салды.
«Әдетте отбасының үйіне әскери қызметшімен бірдей немесе одан жоғары әскери шені бар офицер өзі барады. Онымен бірге жедел көмек көрсетуге дайын әскери дәрігер мен психолог болады. Неліктен біздің әскери шенеуніктер қаза болған сарбаздардың ата-анасымен темір қоршаудың ар жағында сөйлеседі? Туыстарды отырғызып, олардың көзіне қарап, болған жағдайды үлкен құрметпен хабарлайды. Ол салтанатты әскери киіммен келеді. Бұл – армия үшін ұят», – деп жазды ол. Осы сәттен бастап мемлекет қаза болған әскери қызметшінің отбасына қамқорлық көрсетуді өз міндетіне алады.
Бұл жағдайдан кейін «Әскери қызметші қаза болғанда оның отбасына бірінші болып кім хабар береді?», «Командирдің міндеті қандай?», «Қаза туралы ресми хабарламаны кім тапсырады?» деген сұрақтар туындады.
Қазақстанда әскери қызметшілердің қаза болуы немесе қайтыс болуына байланысты хабарлау тәртібі Қарулы күштердің жеке құрамын есепке алу қағидаларында көрсетілген.
Қағиданың 46-тармағында әскери бөлім командирі немесе бастығы әскери қызметшінің қайтыс болғаны немесе қаза тапқаны туралы сол күні оның жақын туыстарына және отбасының тұрғылықты жері бойынша жергілікті әскери басқару органына хабарлауы керек деп көрсетілген. Хабар жеделхатпен немесе телефон арқылы беріледі.
По последним поступающим данным, жеделхатта немесе телефон арқылы хабарлағанда қаза тапқан әскери қызметшінің қайтыс болған күні мен қайтыс болу себебін, сондай-ақ мәйітін жөнелтетін немесе жерленетін күнін хабарлайды.
Эксперты профильных ведомств обращают внимание на то, что қаралы хабар туралы сөз болғанда «қара қағаз» деген ұғым да жиі айтылады. Алайда қазіргі Қазақстандағы бейбіт кезеңдегі әскери қызметшінің қазасына байланысты дәл сол тарихи «қара қағаз» рәсімі қолданылмайды. Бұл түсінік Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы майданнан келген қаза туралы ресми хабарламалармен байланысты қалыптасты.
Қазақ дәстүрінде адамның қайтыс болғанын жақындарына жеткізу «естірту» деп аталады.
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что дәстүрлі ортада мұндай хабарды кез келген адам жеткізбеген. Естіртуші адамның мәртебесі, жасы, жақындық дәрежесі және қайғылы хабарды қабылдайтын адамның жағдайы ескерілген.
По последним поступающим данным, кей жағдайда қазаны бірден айтпай, тұспалдап жеткізген. Оның мақсаты – адамды ауыр хабарға біртіндеп дайындау болған.
Естірту мұнымен аяқталмаған. Қаралы хабарды жеткізген адам артынан көңіл айтып, қайғыға ортақтасқан. Яғни дәстүрлі қазақ қоғамында естірту тек ақпарат беру емес, адамның қайғысына ортақтасу рәсімі де болған.
По последним поступающим данным, мәселен журналист Қайнар Олжай «Қазаға қатысты наза» мақаласында:
Как стало известно нашей редакции, «Қазақ өте жағымсыз хабарды айту үшін адамды психологиялық жағынан дайындай білген. Қазаны жөнімен хабарлаудың жаппай болған кезі – кешегі екінші жаһандық соғыста. Мұның көріністерін «Жабайы алма», «Тұйық», «Көктем де ызғарлы», «Ақ шағыл» сынды соғыс кезіндегі ауыл өмірін суреттеген романдардан табуға болады. Қаза туралы айтуға жасы үлкен кісі бастаған топ арнайы келетін. Беріге дейін жалғасқан естірту дәстүрі әлеуметтік желі тұсында бірден жоғалып кетті. «Тұяғы бүтін тұлпар жоқ, қанаты бүтін сұңқар жоқ» деген мақал әу баста осы естірту кезінде туғаны талассыз-ау. Солар марқұмның ата-анасына қаралы хабарын жеткізген. Әрбір ауылға ай, тіпті апта аралатпай «қара қағаз» келетін. Оны пошташы алдымен ауылдағы жасы үлкен кісілердің қолына беретін. Жастың үлкендігі ғана емес, қажетті сөзді айта білетін тапқырлық та ескерілген. Қайтыс болған адамға еш қатысы жоқ, қатысы болса, онысы бірер рет көріп, бірер рет суретке түсумен тынғандар «пәленше қайтыс болыпты» деп жалаулататын әдет пайда болды», – деп жазады. Сондықтан шал-шауқан топталып бара жатса, басқалар «кімнің үйіне кіреді» деп тамның есігі мен киіз үйдің жабығынан сығалайтын.
24 қыркүйекте Маңғыстау облысында Қазақстан Қарулы күштері Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде әскери қызметшілер Каспий теңізіне батып кетті.
По последним поступающим данным, алғашқы ақпаратта теңізге 19 әскери қызметші кеткені айтылған. Кейін Маңғыстау облысының әкімдігі деректі нақтылап, 17 әскери қызметші суға кеткенін хабарлады. Қаза болғандардың арасында 19 жастағы мерзімді әскери қызметшілер де болған. Үшеуі құтқарылды.
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что осы тақырыптар бойынша жаңалықтар мен мақалалар
По последним поступающим данным, дербес мәліметтердің құпиялылығы мен оларды өңдеу саясатының
Дербес мәліметтердің құпиялылығы мен оларды өңдеу саясатының
Источник: informburo.kz
