Главные акценты темы: Алматының түтінге тұншыққан ауасы жыл өткен сайын ластанып, қала тұрғындарының көк аспанды көретін күні сиреді. Тиісінше, экологиялық ахуал қиындап, адам денсаулығына айтарлықтай қауіп төндіріп тұр. Мегаполисте көлік саны артып, атмосфераға таралатын зиянды қалдықтардың да мөлшері көбеюде. Осыны ескерген «Таза ауа Алматы» азаматтық бастамасының белсенділері түрлі сарапшылардың пікірін ескере отырып, экологиялық ахуалды жақсартатын жаңа бағдарлама әзірледі.
Құжат екі миллионнан астам халқы бар Алматыдағы жағдайды жақсарта ала ма? Informburo.kz бағдарламадағы маңызды мәселелерді назарларыңызға ұсынады.
Контекст ситуации и экспертные оценки
2018 жылы Алматыда CORE жүргізген зерттеу қалада жоғарғы тыныс алу жолдары ауруларымен сырқаттанушылықтың жоғары деңгейін көрсетті. Алматының ересек тұрғындарының 6,7%-да өкпенің созылмалы обструктивті ауруы, 25,5%-да бронх демікпесі анықталған. Зерттеу көрсеткендей, созылмалы обструктивті өкпе, демікпе және аллергиялық ринит ауруының таралуы Украинамен және Әзербайжанмен салыстырғанда Қазақстанда тым жоғары екені байқалады. Сондықтан, олар дереу қаланың атмосфералық ауасын жақсартатын бағдарламаны қабылдауды ұсынады. Бағдарлама 5 жыл ішінде Алматының ауа сапасын еуропалық қалалардың және ДДСҰ нормаларына дейін жеткізуге көмектеседі. Азаматтық белсенділер өкпе ауруларымен сырқаттанушылардың саны және өлім көрсеткішінің көбеюі экологиялық ахуалға байланысты деген болжам жасаған.
Ключевые детали происходящего:
- Все профильные службы переведены в усиленный режим координации.
- Ситуация находится под личным контролем уполномоченных лиц.
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что «Бұл бағдарлама – жай ғана ұран емес. Қандай шаралар қабылдау керектігі құжатта жүйеленіп көрсетіледі. Мысалы, көмірмен жұмыс істейін электр станциялары көп, кептелістен көз ашпайтын және құрылыс жиі жүргізілетін Пекин билігі де лас ауамен белсенді күресіп жатыр. Бізге де бес жылдың ішінде жағдайды реттеуге ешкім кедергі емес», – деді «Таза ауа Алматы» азаматтық бастамасының модераторы Әсет Наурызбаев. Бұл тәжірибе біртіндеп Азия елдерінде де қолданылып жатыр. Нақты шара қолданып, жұмыс істеуге болатын бағдарлама. Сондықтан бұл бағдарлама билік үшін де, азаматтық қоғам үшін де тиімді құрал болады. Біздің міндетіміз – 2025 жылға қарай басқа елдің қалаларының тәжірибесі негізінде Алматыда таза ауаға қол жеткізу.
Как стало известно нашей редакции, бағдарламаны әзірлеушілер мегаполистің ластануының негізгі төрт себебі бар екенін айтады. Сондықтан, қалада зиянды қалдықтардың басым бөлігін бөліп тұрған 2-ЖЭО-н газға көшірумен ғана шектеліп қалмай, барлық түйткілді кешенді түрде қатар шешкен жөн. Олар:
По последним поступающим данным, тиісінше, бағдарламада осы әр сала бойынша экологиялық ахуалды жақсартудың тетіктері келтірілген.
Оқи отырыңыз: Үкімет бизнесмендерді қоршаған ортаны таза ұстауға мәжбүрлемек. Жаңа экологиялық кодекс дайындалып жатыр
Сарапшылар қаланың ауасына ескі көліктерден шығатын зиянды қалдықтар ерекше көп мөлшерде залал келтіретінін алға тартады. Тіпті өздігінен алғызып тастайды. Көлік жүргізушілері бағасы арзан болғандықтан жылы ескіріп, пайдаланылған автомобильдерді сатып алуды жөн көреді. Салдарынан зиянды зат ауаға тарайды. Сондықтан олар ескі көліктерге экологиялық төлем енгізбек. Бірақ, сол машинадан шығатын газды тазарту қондырғыларын жаңартуға асықпайды.
2022 жылдан бастап Алматы агломерациясының аумағында бензин мен дизель отынын пайдаланғаны үшін қосымша экологиялық төлемдер белгілеу ұсынылады. Ал, барлық жиналған түсімдер ауаны тазарту мақсатына, соның ішінде көліктің балама түрлерін дамытуға, аз қамтылған азаматтарға субсидиялар беруге және экологиялық қоғамдық көлікті дамытуға жұмсалады. Осылайша, көліктік салық жүйесі реформаланбақ.
«Адамдар бензин арзан болғасын арлы-берлі көлікпен жүре береді. Қозғалыстың моторлы емес және мобильді түрлерін дамыту қажет. Мұны әкімдік заңдық тұрғыда бекітуі тиіс. Акциздерді арттырудан түскен барлық табыстар экологиялық проблемаларды қаржыландыруға бағытталуы тиіс. Жанармай құю бекеттеріндегі отынның сапасына бақылау жасау керек. Бұл сіз бен біздің денсаулығымызға зиян тигізеді. Қазір скутерлер мен электрлі самокаттар, велосипедтер сәнге айналды», – деді сарапшы Әсет Наурызбаев. Сондықтан, бензин құнын қымбаттату қажет. Яғни, бензинге көп ақшасын шығаратын адам ақшаның экологияны жақсартуға жұмсалатынын түсінуі керек. Бірақ, мұны тоқтату керек.
Табиғат жанашырлары қала орталығында көлік жылдамдығын төмендетіп, ақылы автотұрақ аймағын кеңейтуді де ұсынды. Ал 2025 жылдан бастап қалада дизельді жүк көлігінің жұмысына толық тыйым салынбақ. Тұрақтан түскен табыс қаланы абаттандыруға арналуы тиіс дейді олар.
Экобелсенділер қаланың орталығынан жасыл аймақ құрып, ол жерді ерекше қорғауға алу қажет дейді. Ал жасыл аймаққа тек экологиялық санатқа сай көліктер ғана кіре алады. Сондай-ақ, ондағы автотұрақтардың бағасы көтерілмек. Мұндай жасыл белдеулерде және тау бөктерінде құрылыс жүргізгендерге прогрессивті салық мөлшерін енгізу көзделуде. Яғни, құрылыс салуды тоқтатып, орнына жасыл желек отырғызылмақ. Бұл мақсатта құрылыс нормаларын өзгерту қажет.
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что сарапшылар бұл бағыттағы жұмыстары биылғы шілде айынан бастап орындалатынын алға тартты. Айтуларынша, шілде айынан бастап әкімдік қаланың орталығындағы кей көшелерде жексенбі күні көліктердің қозғалысын шектейді.
«Шектеулер барлық жерде бірдей әрекет етеді. Париж орталығында автотұрақ үшін ең төменгі мөлшерлеме 4 еуро, бұл сағатына 2 мың теңге. Басқа қалалардың да орталығында тұраққа осындай жоғары баға бекітілген. Сондықтан оған көлікпен бару тиімсіз. Қала орталығы қымбат автотұрақтардың көмегімен жабылады. Яғни, бәрі қолжетімді. Қала орталығындағы көлік тұрағы қымбат болуы керек», – деп түсіндіреді Әсет Наурызбаев. Орталыққа адамдар таксиге, қоғамдық көліктерге мініп барады немесе жаяу жүреді. Өйткені, кез келген қаланың орталығы жаяу жүргіншілер аймағы. Бізде қаланың тарихи орталығы шағын ғана, ғимараттар бір-бірінен қашық емес.
Согласно актуальной информации с мест событий, сондай-ақ, бағдарламада қаладағы ғимараттардың шатырларын энергия және жылу өндірісі үшін қолдану туралы айтылады. Жаңа талапқа сай, құрылыс компаниялары салатын ғимараттың шатырына күн панелін орнатып, сол арқылы қаланың жылу мен энергиясына түсетін жүктемені азайтпақ.
Как стало известно нашей редакции, экобелсенділер осы бағдарлама аясында «Даму» қорымен келісімге келіп, өз көлігін газға көшіруге ынталы адамдарға төмендетілген пайызбен несие беру мәселесін қарастырмақ. Есесіне биылдан бастап Алматының қоғамдық көліктері және коммуналдық техникаларын кезеңмен газға көшіру қолға алынбақ. Әзірге бұл жоспар күйінде тұр.
Қалаға дизельмен жүретін техникаларды сатып алуға тыйым салынып, шығарындылары Еуро-5 талабынан төмен бензинді көліктерді сатып алу тоқтатылмақ. Қоғамдық көліктер жаппай газға көшіріліп, метро, LRT және басқа электр көліктерімен жолаушы тасымалдауға ден қойылады.
Оқи отырыңыз: Алматының құрылысын жоспарлау кезінде қателіктер кеткен. Тоқаев кімдерге сөгіс жариялады, қандай тыйым салды?
Согласно актуальной информации с мест событий, бағдарлама аясында «Алматы агломерациясын» құру көзделуде. Әрі тау бөктерінде де құрылыс тоқтатылмақ. Сол арқылы қаланың барлық аумағында 50 шақырым шеңберінде құрылыс жүргізіп, ғимарат салуға рұқсат етілмейді. Ал көк түтіннен түбегейлі құтылу үшін тек қаланы ғана толық газдандырмай, іргелес жатқан елді мекендерді де 2025 жылға қарай 100% көгілдір отынға көшіру жоспарланып отыр.
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что бұған қоса, мамандар 2-ЖЭО-н газға көшіру бойынша нақты нұсқаны таңдап, көп ұзамай іске кірісу қажеттігі айтады. Сондай-ақ, олар 3-ЖЭО-н газға көшіріп, жаңадан іске қосылатын энергетика объектілерінің шығарындыларын шектеу керектігін алға тартты.
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что оқи отырыңыз: Алматыда электр энергиясы 4,6 пайызға қымбаттады. Қалада коммуналдық төлемдер құны қандай?
Эксперты профильных ведомств обращают внимание на то, что осы бағдарламаны іске асыру мақсатында Алматы қаласының әкімдігі Үкіметке атмосфералық ауаны қорғау саласындағы қатынастарды реттейтін арнайы бөлім түрінде «Алматы қаласының ерекше мәртебесі туралы» заңға өзгерістер жобасын енгізеді. Бұл өзгерістер осы бағдарламаның негізгі реттеуші базасына айналады дейді мамандар. Ал жалпы жобаны жүзеге асыру мемлекеттік жекеменшік әріптестік аясында жүзеге асырылады деген жоспар бар.
По последним поступающим данным, «Бағдарламаны қалай жүзеге асыруға болады? Әкім ауысса да, бұл бағдарлама қала береді және жүзеге асырылады», – дейді Әсет Наурызбаев. Яғни, қоғам тарапынан құрылған қор бағдарламаның жүзеге асқанын қадағалайды. Қандай қор болатынын конкурс анықтайды. Бағдарламаны жүзеге асыруда әкімдіктің міндеттері құжатта тіркелу үшін, қоғам өкілдері тарапынан қоғамдық қор жасақталады. Сонда қала билігінің құжаттағы шараларды орындау міндеттемесі туындайды. Біз МЖӘ құруды ұсынып отырмыз.
Оның айтуынша, бұл жоба әкімдікке беріліп, оң баға алды. Қазір бағдарлама талқылануда. Дегенмен, бағдарламаны жасаушылар оны тез қабылдау қажет екенін айтуда. Соның нәтижесінде ауаны тазалау арқылы өкпе ауруларының деңгейін төмендетіп, бюджеттен ол ауруды емдеуге кететін қаржыны үнемдеуге мүмкіндік туады.
Осы тақырыптар бойынша жаңалықтар мен мақалалар
В рамках текущего мониторинга событий сообщается, что дербес мәліметтердің құпиялылығы мен оларды өңдеу саясатының
Дербес мәліметтердің құпиялылығы мен оларды өңдеу саясатының
Источник: informburo.kz
